De kredietcrisis, die besproken wordt in het eerste artikel van dit eindejaarsnummer van LINK, heeft inmiddels de reële economie aangetast en een recessie ingeluid. De federale regering mist evenwel de middelen en de samenhang om deze crisis te lijf te gaan. Een fundamentele staatshervorming in de zin van een herziening van het financieringsstelsel met een grotere responsabilisering van de deelstaten, bij wie het zwaartepunt van de bevoegdheden binnen de federatie zou komen te liggen, en een vereenvoudiging van de structuren van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, zit er vóór de verkiezingen van juni 2009 echter niet meer in.

Frans-Jos Verdoodt presenteert ons de visie van de Gravensteengroep voor een dergelijke staatshervorming , terwijl Peter De Graeve de communautaire strijd uitlegt als een politiek gevecht om de interpretatie van wat voorrang heeft in een democratie, de vrijheid waarop de Franstaligen zich beroepen of de gelijkheid die de Vlamingen nastreven. Hij geeft hiermee aan dat het communautaire geen schijnprobleem is, maar het hart van de democratie raakt. Van belang daarbij is ook de betrokkenheid van de burger. Vandaar dat dit nummer tevens twee artikels over participatieve democratie en een bijdrage over het belang van cultuur in de lokale ontwikkeling telt.

Voorts laat Geert Lambert, die parlementair waarnemer was bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen, zijn gedachten gaan over de stand van de democratie in de VSA en herinnert de Friese bestuurskundige Piet Hemminga ons er aan dat België niet het enige land is dat moet omgaan met twee- of meertaligheid. Dit is zelfs het geval bij onze noorderburen.

De column van Herman Lauwers handelt over de breuk binnen VlaamsProgressieven over de te volgen strategie: het varen van een zelfstandige koers als links-liberale partij of meewerken aan progressieve frontvorming in een overwegend rechts Vlaanderen. Inhoudelijk lopen beide projecten grotendeels gelijk: een Vlaanderen dat weet om te gaan met zijn diversiteit en zijn venster op de wereld openhoudt; een maximale levensbeschouwelijke en intellectuele vrijheid die samengaat met gemeenschaps- en burgerzin; meer rechtvaardigheidsstreven en maatschappelijke bewogenheid; een duurzame economie. Dit zijn ook de invalshoeken en thema’s waarop LINK zich toelegde. De redactie zal dan ook moeten nagaan of er voor dit tijdschrift een rol is weggelegd als platform voor reflectie en discussie binnen de links-liberale diaspora in Vlaanderen.

LINK – december 2008
3 Voorwoord – Frank Ingelaere
4 Voorstellen voor eenvoudige regelgeving voor de financiële sector – Eric De Keuleneer
8 Hoop op verandering – Geert Lambert
12 Staat van ontbinding – Peter De Graeve
17 In de schaduw van het Gravensteen – Frans-Jos Verdoodt
22 Burgerparticipatie en decentralisatie – Dieter Van de Putte
28 Burgers die meebesturen. Illusie? Droom? – Bart Caron
34 Agenda 21 voor cultuur – Jordi Pascual
38 De positie van het Fries in het Nederlandse taalbeleid – Piet Hemminga
50 Boekbespreking ‘De monarchie en het einde van België’ – Lionel Vandenberghe
54 Boekbespreking ‘Populisme’ – Frank Ingelaere
56 Quod Non – Herman Lauwers
59 Colofon

Terwijl de Georgische crisis en de aandacht voor China n.a.v. de Olympische spelen nogmaals illustreren dat de machtsverhoudingen in de wereld verschuiven, blijft België kampen met een federale regering van vastgelopen zaken, behalve voor wat betreft het veiligstellen van de belangen van de Franse energiebaronnen, het versoepelen van de wapenwetgeving en het uit de financiële put helpen van bankiers die het niet zo nauw namen met de code van deugdelijk bestuur voor beursgenoteerde bedrijven. Deze werd door één van henzelf ontworpen en voorgesteld als een staaltje van zelfregulering die nadere regelgeving door de overheid overbodig maakt.

Ondertussen worden andere maatschappelijke problemen niet doeltreffend aangepakt. Dit is onder meer het geval met het migratiebeleid, dat gelet op voorspellingen dat in 2050 wereldwijd 250 miljoen mensen zullen verhuizen als gevolg van de klimaatverandering een ernstige beleidsuitdaging zal blijven. In dit nummer wordt nader ingegaan op het dossier van de mensen, en in het bijzonder kinderen, zonder papieren.

Naar aanleiding van het Russische optreden in Georgië werd soms voortvarend gesproken van een ‘nieuwe Koude Oorlog’, terwijl de huidige context verschilt van dat vroegere proces van spanningen tussen Oost en West. Verderop poneert prof. em. Y. Vanden Berghe, die onlangs ‘De Koude Oorlog. Een nieuwe geschiedenis’ publiceerde, hierover 40 stellingen. Voorts wordt aandacht besteed aan de herziening van de Europese veiligheidsstrategie en het concept van de menselijke veiligheid dat daarbij voorgesteld wordt door een Londense onderzoeksgroep. Andere artikels gaan nader in op de nadruk die daarbij gelegd wordt op de mensenrechten (de Griekse casus toont aan dat die ook in Europa niet steeds nageleefd worden) en op de link tussen klimaatverandering en internationale handel.

Tenslotte wordt de in het vorige nummer aangevatte queeste naar de theoretische positionering van het links-liberalisme afgerond met een bijdrage over zijn verhouding tot het gemeenschapsdenken.

LINK – oktober 2008
3 Voorwoord – Frank Ingelaere
4 Mensen zonder papieren: tussen wanhoop en hoop – Frank Wauters
9 Vrijheidsberoving van minderjarige vreemdelingen – Wouter Vandenhole en Elisabeth Lommée
15 Pact van de Lage Landen. Pleidooi voor meer samenwerking in de delta van Rijn, Maas en Schelde – Jan Schinkelshoek
20 Links-liberalisme: strekking of stroming? – Herman Lauwers
33 Veertig stellingen over de Koude Oorlog – Yvan Vanden Berghe
39 Ingrediënten voor de herziening van de Europese veiligheidsstrategie – Mary Martin
43 Internationale handel en klimaatverandering – Alain Lipietz
47 Vrijhandel als instrument voor mensenrechten – Jan Wouter Langenberg
50 De getolereerde onverdraagzaamheid tegenover minderheden in Griekenland – Panayote Dimitras
53 Boekbespreking ‘De Staat van Verschil’ – Bart Caron
55 Boekbespreking ‘Tolerantie en actief pluralisme’ – Frank Ingelaere
57 Quod non – Herman Lauwers
59 Colofon

Vorige zomer waren de Olympische Spelen in Peking niet van ons televisiescherm te branden. De perikelen rond de doortocht van de Olympische vlam toonden aan dat de Spelen niet enkel een PR-oefening voor China waren, maar tevens een aanknopingspunt voor protest en reflectie over het peil van de mensen- en minderheidsrechten aldaar. In haar artikel ter zake gaat Inge Hermans nader in op de kwestie Tibet en op het ethische aspect van onze handelsrelaties met China.

De moeilijke balans tussen commercie en ethiek blijkt ook uit de bijdrage van Jan Roegiers over zijn voorstel van nieuw wapendecreet dat een grotere transparantie van de Vlaamse wapenuitvoer en -invoer nastreeft.

Ook de recente dip in de Belgisch-Congolese betrekkingen heeft raakvlakken met China. Ana Maria Gomes toont aan dat door Pekings investeringen en financiële steun sommige Afrikaanse regimes aan de macht kunnen blijven en voorwaarden inzake democratie en mensenrechtenbescherming naast zich neer kunnen leggen.

De hogere prijzen van de producten in ons winkelkarretje zijn evenmin vreemd aan de snelle economische ontwikkeling van China en andere opkomende landen, die door hun grote vraag bijdragen tot de versmelting van de voedsel- en energiemarkten. Inès Trépant ontrafelt voor ons de mechanismen achter de huidige wereldwijde prijsstijgingen, terwijl Jan Vercamst het ACLVB-voorstel voor een leefindex, dat meer gewicht geeft aan de basisbehoeften en dus meer garanties biedt voor de laagste inkomens, uitlegt. De door de VlaamsProgressieven voorgestelde rechtvaardigheidsindex deelt dezelfde doelstelling.

Herman Lauwers duidt de theoretische positionering van het links-liberalisme, terwijl links-liberalisme in de beleidspraktijk aan bod komt in de bijdrage van Hubert Krieger over de combinatie werk-privéleven, die aanleunt bij de voorstellen inzake een gezond evenwicht tussen het beroepsleven, de verschillende samenlevingsvormen en het persoonlijk welzijn die Spirit/SLP op maat van de ‘graagwerkende Vlaming’ heeft uitgewerkt op de congressen over ‘Maatwerk aan de winkel’ (2005) en ‘Familiale Omstandigheden’ (2006).

De boekbesprekingen handelen over de noodzakelijke, dringende beleidsomslag om de klimaatverandering en haar gevolgen binnen de perken te houden en over de concepten verschil, gelijkheid en gelijke kansen.

LINK – JULI 2008
3 Voorwoord – Frank Ingelaere
4 VlaamsProgressieven: Kansen grijpen en kansen bieden – Bettina Geysen
9 Theoretische positionering van het links-liberalisme – Herman Lauwers
16 ‘Pekings safari’: China’s invloed in Afrika – Ana Maria Gomes
21 De Olympische Spelen…het Paard van Troje in China ! – Inge Hermans
30 De leefindex – Jan Vercamst
34 Over de stijging van grondstoffenprijzen, koopkrachtverlies en monetair beleid – Inès Trépant
38 Een nieuw decreet wapenhandel is hoognodig – Jan Roegiers
44 Hoe de levensloopbenadering van de balans tussen werk en privéleven mede de uitdaging
van de vergrijzing kan helpen aangaan – Hubert Krieger
53 Boekbespreking ‘Lester Browns plan B’ – Frank Ingelaere
55 Boekbespreking ‘De Staat van Verschil’ – Bart Caron
57 Quod non – Herman Lauwers
59 Colofon

Zoals het een tijdschrift voor links-liberalisme betaamt, besteedt het ruim aandacht aan de links-liberale maatschappij- en beleidsvisies. Terwijl Bettina Geysen in het edito nader ingaat op het links-liberalisme in de praktijk, blikt Herman Lauwers in zijn column vooruit op het aprilcongres waarop de links-liberale partij spirit zijn programma zal aanscherpen.

Twee artikels hebben aandacht voor beleid dat gericht is op het scheppen van sociaal kapitaal. Guy Redig situeert en operationaliseert de expliciete beleidsaandacht voor activering en participatie als hefbomen voor gemeenschapsvorming. Marian Harkin sluit daarbij aan met haar artikel over de bijdrage van vrijwilligerswerk aan de economische en sociale samenhang.

LINK heeft ook steeds oog voor de diversiteit in onze samenleving. In dit nummer doen Annelies Storms en Ilknur Cengiz hun zeg in het hoofddoekendebat en bespreekt Lieven Ral het boek ‘Het land van aankomst’ van de Nederlandse hoogleraar Paul Scheffer.

LINK bericht tevens steevast vanuit de internationale invalshoek. Het vraaggesprek met Tilman Ruff leert ons dat België heel wat meer betrokkenheid zou moeten betonen bij het initiatief om binnen de VN te komen tot een verdrag dat kernwapens verbiedt en Balkankenner Karel Van Reeth doet zijn persoonlijke relaas van de onafhankelijkheidswording van Kosova.

Pieter Vandenbroucke neemt de nieuwe Europese richtlijn inzake televisie zonder grenzen onder de loep en ontwaart vooral reclame zonder grenzen. Professor Hendrik Vos bekijkt de manieren waarop parlementen de dagelijkse Europese besluitvorming kunnen beïnvloeden. Hij reikt hierbij een pro-actievere piste voor de parlementaire opvolging van Europese dossiers aan dan de in het eerste Octopuspakket vervatte uitbreiding van de indeplaatsstelling van de deelstaatoverheden door de federale overheid ingeval van schending van Europees recht.

Dit brengt ons bij een ander thema dat LINK regelmatig behandelt: de Belgische structuren en instellingen. Geert Lambert bepleit een transparantere financiering van onze monarchie en een boekbespreking gaat nader in op het uiteenvallen van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden door het Belgische separatisme in 1830.

APRIL 2008

Voorwoord - Frank Ingelaere
Edito : Links-liberalisme in de praktijk: politiek zonder oogkleppen - Bettina Geysen
Het nationaal parlement en Europa. Het staat erbij en kijkt ernaar ? - Hendrik Vos
Het hoofddoekendebat : een botsing van basiswaarden ? - Annelies Storms en Ilknur Cengiz
De bijdrage van vrijwilligerswerk aan de economische en sociale samenhang - Marian Harkin
Kosova – Fitore ! - Karel Van Reeth
Activering, participatie en gemeenschapsvorming - Guy Redig
Televisie in Europa : reclame zonder grenzen - Pieter Vandenbroucke
Naar een verdrag inzake verbod op kernwapens? - Tilman Ruff
Pleidooi voor een transparantere financiëring van de monarchie - Geert Lambert
Boekbespreking ‘De prijs van de Scheiding’ - Frank Ingelaere
Boekbespreking ‘Het land van aankomst’ - Lieven Ral
Quod non – Herman Lauwers
Colofon

De verkiezingen zijn ondertussen al 6 maanden geleden maar bij het schrijven van dit voorwoord zijn een duurzame regering en een staatshervorming, nog niet voor morgen. De wereld draait door, alsof er niets aan de hand is. Schijn bedriegt natuurlijk. De milieu- en sociaal-economische uitdagingen moeten niet meer worden voorgesteld. Rapporten en analyses hebben we ondertussen wel genoeg. In dit nummer van LINK worden heel wat denksporen aangeboden om tot oplossingen te komen.

Geert Lambert stelt voor om werk te maken van de invulling van art. 35 G.W. zodat België evolueert naar een Vlaams-Waalse confederatie.

Professor Marc De Vos licht toe hoe we onze arbeidsmarkt moeten aanpassen. Het wordt dringend tijd dat we de omslag maken van baanzekerheid naar werkzekerheid. Scandinavië is voor vele landen op sociaal-economisch vlak een voorbeeld. Alexander Naessens beschrijft het Deense systeem van kinderopvang dat er in geslaagd is 71% van de vrouwen voltijds te laten werken. De Universiteit Hasselt werkt samen met bedrijven om een leeftijdsbewust personeelsbeleid op te zetten en verder uit te bouwen. We hebben immers iedereen nodig om ons welvaartssysteem in tact te houden. Nils Duquet beschrijft echter de moeilijke onderwijspositie van allochtonen, wat natuurlijk een weerslag heeft op de arbeidsmarkt.

De greep en invloed van onze politici op het dagelijkse leven is beperkt. Er is de groeiende macht van het (mondiale) bedrijfsleven maar ook de politieke besluitvorming verschuift naar andere en/of hogere niveau’s. Cijfers variëren van 16% tot 88 % (naargelang het beleidsdomein dus) wanneer we het hebben over de invloed van het Europees beleid op ons nationaal beleid. In dit nummer hebben we dan ook weer ruim aandacht voor de wereld rondom ons. We kijken naar de devolutie van Wales en zien dat de Europese wapenwetgeving verstrengd werd. We kijken ook naar de relatie tussen Europese regio’s die streven naar meer fiscale autonomie en de Europese concurrentieregels. Frank Ingelaere schetst een boeiende achtergrond van Rusland, waar democratie langzamerhand terug een schaars goed wordt. Ernst Guelcher beschrijft de sluipende besluitvorming binnen de NAVO over de bouw van het Amerikaanse rakettenschild in Europa. De klimaatuitdaging vereist per definitie internationale oplossingen en we hebben bijdragen over windenergie in Navarra en de dubbele relatie tussen zeevervoer en haar klimaatimpact.

Nog meer uitdagingen? Ja, Ignace Glorieux kijkt waarom we het allemaal ‘druk druk druk’ hebben en duidt op de nood aan een tijdsbeleid. Circussen staan al decennia lang voor de uitdaging om te overleven. Hier wordt het geactualiseerd circusbeleid voorgesteld van minister Anciaux. Tenslotte beschrijft Günter Klüttgens hoe de Duitstalige gemeenschap de moeilijke regeringsvorming beleeft.

Is er in dit alles nog plaats voor een links-liberale partij? In vorige edities van LINK was duidelijk van wel. In dit nummer worden de reacties voorgesteld van de leden van spirit, na de desastreuze verkiezingsuitslag van juni.

DECEMBER 2007

Voorwoord – Koen Vanbrabant
Edito - Meer van watte ? – Carl Devos
Gemeenschap is leuker met twee - Geert Lambert
De nadelige onderwijspositie van allochtone jongeren in Vlaanderen – Nils Duquet
Spirit en het links-liberalisme – Herman Lauwers
Van baanzekerheid naar werkzekerheid – Marc De Vos
Personeelsbeleid voor oudere werknemers – Hilda Martens, Joke Manshoven en Frank Lambrechts
Ook de Europese wapenwetgeving werd verstrengd – Gisela Kallenbach
Uitdagingen voor een tijdsbeleid – Ignace Glorieux
Afro-Vlaamse toenadering – Marie Cecile Ngamp
De devolutie heeft Wales veranderd – Jill Evans
Fiscale autonomie na de Azorenzaak – Ignacio Allende Ibarrondo
Hoe beziet de Duitstalige gemeenschap de huidige Belgische ontwikkelingen ? – Günter Klüttgens
Circussen : Vlaamse cultuur met traditie – Inge Loodsteen en Dirk Verbist
Windkracht 10 in Navarra – Juan José Garcia Martinez
Zeevervoer en klimaatwijziging – Silvia Maffii
De gemankeerde democratische transitie van Rusland – Frank Ingelaere
Kinderopvang in Denemarken. Middel versus doel op zich – Alexander Naessens
Heeft Europa een ‘schild’ tegen intercontinentale raketten nodig ? – Ernst Guelcher
Onderhandeld Nationalisme – Boekbespreking door Frank Ingelaere
Cultuur van angst – Boekbespreking door Bart Caron
Quod Non – Herman Lauwers
Colofon

Er zijn inderdaad nog veel groepen in onze samenleving die emancipatorische stappen willen zetten, en die daar vaak stevige drempels bij ondervinden. Laat ons duidelijk zijn, vandaag is emancipatie niet iets dat vanzelfsprekend is voor iedereen. Blijkbaar zijn we onderweg heel wat mensen vergeten of voorbij gelopen. Meer zelfs, er zijn nog heel wat bevolkingsgroepen die betutteld, gestuurd of geleid worden door de woestijn. Of is dat nu net een prachtig kenmerk van de postmoderne emancipatie, nl. waar iedereen maximaal gebruik wil maken van de mogelijkheden die de samenleving biedt? Die beweging gaat krachtig door, op vele terreinen en voor vele groepen en personen. Ze is vaak het gevolg van empowerment van vele groepen uit het middenveld of de civiele samenleving, als u liever deze modieuze term verkiest. Mensen zijn of worden mondiger, organiseren zichzelf en kloppen of bonken soms op de deuren van machthebbers. Besturen ondervinden dat, als ze hun burgers volwaardig betrekken, ze een kwaliteitsvoller en meer gedragen beleid realiseren. En dus wordt gezocht naar nieuwe vormen van overleg, van luisteren naar elkaar, van interactie tussen overheden en burgers.

Maar een en ander botst tegen grenzen. Vandaag is de zorg voor personen met een handicap nog steeds vooral betuttelend. Alsof het kinderen zijn of minderwaardige mensen. Zij ijveren voor hun eigen autonomie. Hoelang zal het nog duren vooraleer dat gerealiseerd is? We besteden ook aandacht aan onderzoek naar de loopbanen van mannen en vrouwen in een specifieke sector, nl. de micro-optica. Deze loopbanen zijn verschillend. Ligt het aan het feit dat vrouwen niet de nodige ambitie bezitten of andere interesses hebben?

Michel Rocard stelt dat de ontwikkelingen in de Arabische regio moeten begeleid worden met eerbiediging van de wil van de volkeren en inachtneming van de culturele, historische en politieke verschillen. Om legitiem te zijn, moeten de veranderingen door de volkeren goedgekeurd en gedragen worden. Zouden we dat niet langzaam aan als ‘normaal’ kunnen beschouwen? Het artikel over de groeiende Schotse autonomie is daar eigenlijk een perfecte illustratie van. Schotland vindt zichzelf terug, in die mate dat velen dromen van een referendum over de onafhankelijkheid. Maar zover is het niet, eerst wil de regering haar kwaliteiten tonen in het grotere kader van het Verenigd Koninkrijk. Als dat geen bewijs van emancipatie is.

SEPTEMBER 2007

Edito – Bart Caron
Burgerparticipatie voorbij de representatie – Filip De Rynck
Schotland : een betere natie gloort – Ian Hudghton
Mobiliteit : de auto tussen onze oren – Eddy Klynen
Een toekomstgerichte zorgsector: een zorg voor (over)morgen? – Elke Decruynaere
De electorale verhoudingen in het progressief kartel – Stefan Walgraeve en Pieter Vandenbroucke
De rol van de transportsector in de klimaatverandering – Wiebke Zimmer
Hervormingen in de Arabische wereld en de rol van de EU – Michel Rocard
Ambitie zonder toekomst. Waarom vrouwen ondervertegenwoordigd zijn in spitstechnologisch onderzoek -
Elke Van den Brandt
Waarom uraniumwapens wereldwijd verboden moeten worden – Furitsu Katsumi
Boekbespreking ‘Vlaanderen-Wallonië, je t’aime moi non plus’ – Bert Celis
Boekbespreking ‘Het Europese constitutionele misverstand’ – Frank Ingelaere
Quod non – Herman Lauwers
Colofon

Vooreerst is er de uitdaging van de vergrijzing en de onder druk staande intergenerationele solidariteit. Peter Thijssen, co-auteur van het boek ‘Babybom? Draagvlak van de intergenerationele solidariteit’, bepleit ‘Solidarity Building Measures’ voor onze sociale zekerheid die gebaseerd zijn op de verschillende redenen voor solidariteit. Vervolgens neemt professor Marc De Vos de premissen waarop de ramingen van de ‘Studiecommissie Vergrijzing’ van de Hoge Raad voor Financiën gestoeld zijn kritisch onder de loep. Hij komt tot de conclusie dat de begrotingsstrategie niet volstaat voor het opvangen van de vergrijzing, maar inhoudelijk geflankeerd moet worden door een doelbewuste beleidsstrategie. Met haar studiedagen over arbeidsmigratie, ‘Maatwerk’, ‘Familiale Omstandigheden’ en intergenerationele solidariteit bracht de links-liberale partij spirit bouwstenen aan voor een dergelijke politiek voor de nieuwe generatie.

De tweede uitdaging van de klimaatverandering werd nogmaals scherp gesteld door het recente rapport van het VN-klimaatpanel. Het VBO en de conservatieve partijen maken hiervan misbruik om het uit- of afstel van de uitstap uit kernenergie voor te stellen als een maatregel die kan bijdragen tot de vermindering van schadelijke uitstoot. De Amerikaanse energiedeskundige Jim Harding ontkracht in zijn bijdrage echter de mythen over goedkope en veilige kernenergie. In het daaropvolgende interview licht het Nederlandse D66-kamerlid Boris van der Ham het Eurenew-initiatief voor Europese verdragsbepalingen inzake hernieuwbare energie nader toe.

De derde uitdaging van de globalisering hangt nauw samen met de beide vorige. De Chinese onderzoekster Ge Yun toont aan dat de mondialisering ook voor de opkomende Aziatische industrielanden niet enkel voordelen meebrengt, maar ook een keerzijde heeft. Zij benadrukt het belang van de rol van NGO’s in dergelijke systemen in transitie. De zorg voor dialoog klinkt ook door in het artikel over de Turks-Armeense journalist Hrant Dink van europarlementariër en Turkijekenner Joost Lagendijk. Ook de bijdrage van Brussels volksvertegenwoordiger Fouad Ahidar over de taalachterstand van anderstaligen in het Nederlandstalige onderwijs in Brussel heeft aandacht voor gelijke kansen en het samenleven van gemeenschappen.

De vierde uitdaging behelst de zoektocht naar het beleidsniveau waarop deze problemen het doeltreffendst kunnen worden aangepakt. De Belgische en Europese ervaring leert ons dat een meerlaags bestuur, waarin supranationale, nationale en infranationale bestuurslagen interageren, hieraan het best tegemoet komt. In zijn bijdrage geeft Vlaams minister Bert Anciaux een voorzet voor de discussie over de toekomstige bestuurlijke structuur van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest in de komende staatshervorming. En naar aanleiding van de vijftigste verjaardag van het verdrag van Rome breekt EVA-voorzitter Nelly Maes een lans voor de institutionele aanpassing van de Europese Unie en voor een sociaal Europa.
MEI 2007

Edito – Frank Ingelaere
Intercultureel Brussel begint bij de Gemeenschappen – Bert Anciaux
50 jaar na het Verdrag van Rome – Nelly Maes
De Babybom : intergenerationele solidariteit bedreigd? – Peter Thijssen
De vergrijzing : een onderschatte uitdaging – Marc De Vos
De keerzijde van China’s economische groei – Ge Yun
Bij het afscheid van Hrant Dink – Joost Lagendijk
Nederlands? Ce n’est que pour l’école! – Fouad Ahidar
Zeven mythen over de nucleaire wedergeboorte – Jim Harding
Het Eurenew initiatief voor schone energie – Boris van der Ham
Boekbespreking: Wit krijt schrijft beter / Onderwijs onderweg in de immigratiesamenleving – Bart Mels en Ina Buvens
Boekbespreking: De erfenis van 1830 – Frank Ingelaere
Quod non – Herman Lauwers
Colofon

Met dit nummer slaagt LINK er wel in om diverse facetten van zijn politieke handelen te belichten. Dat net twee journalisten, Kris Hoflack en Pol Vandendriessche, die momenteel beiden leidinggevend zijn bij de grootste tv-stations van Vlaanderen, bereid waren een persoonlijke gekleurde bijdrage te leveren, zegt veel over de waardering die in hun middens voor Hugo Schiltz bestond. Het kostte evenmin moeite om twee toenmalige collega’s vice-premiers, beiden van de andere taalrol, beiden aanvankelijk sceptisch en misschien zelfs diametraal tegenover hem gepositioneerd, een eerbetoon te laten schrijven. Philippe Moureaux en Melchior Wathelet beschrijven hoe hun aanvankelijke scepsis vergroeide tot een ware vriendschap, in volle respect voor hun oud-collega die zijn principes niet verloochende.

Het interview met Vic Anciaux en het artikel van Frank Ingelaere bieden ons een inzicht in de moei-zame strijd die Hugo vaak ook in eigen kringen moest voeren om zijn politieke dromen te realiseren. En dat die dromen naast een verregaand federalisme ook een strijd voor een pluralistische samenleving omvatten, mag onderlijnd worden. U zult het me vergeven dat zijn pleidooi voor een links-liberale partij me nog steeds beroert.
Waar de bijdrage van Frans-Jos Verdoodt ons een schets geeft van een gezamenlijke strijd die hij met Hugo voerde voor een welbepaald dossier, de realisatie van een onafhankelijk archief en documentatiecentrum van het Vlaams-Nationalisme, zet Herman Lauwers op een bijzonder warme, gevarieerde en zelfs humoristische wijze een totaalbeeld van Hugo neer. Het is een portret geworden zoals enkel de beste schilders kunnen maken.

Deze hommage zou geen echte hommage aan Hugo zijn mochten we ook de nieuwe generatie niet aan het woord laten. Thomas Leys durfde het aan om na te denken over morgen. Ik weet dat Hugo er zijn kanttekeningen bij zou maken, maar innerlijk fier zou zijn mee te hebben geknutseld aan de vorming van een opkomende groep politici. En dat zijn eigen zoon, Willem-Frederik, het voorwoord wou schrijven, is iets waarvoor onze redactie bijzonder dankbaar is.

Dit tijdschrift is geen liber amicorum, laat staan de politieke memoires van Hugo Schiltz. Het is vooral een aanzet tot meer, veel meer, want de rijkdom van Hugo’s politieke en intellectuele erfenis is niet in de beperktheid van dit tijdschrift te vatten.

FEBRUARI 2007

Edito – Geert Lambert
Ter nagedachtenis van Hugo Schiltz – Godfried van de Perre
Werken aan het beroepsonderwijs: 3 getuigenissen uit het veld – Ingrid Scheldeman,
Steven Broos en Damienne Tant
Werken aan het beroepsonderwijs: antwoord van de Minister – Frank Vandenbroucke
De ondernemer eerst! Een analyse van het economische discours van het Vlaams Belang – Hilde Coffé
Een toekomst voor onze wettelijke pensioenen: de notionele rekeningen – Prof. Pierre Devolder
Wie niet weg is, is gezien: de vraag om regularisatie en migratie – Tetty Rooze
Adieu, linkse arbeidersklasse? – Anton Derks
Het Baskisch vredesproces – Begoña Lasagabaster Olazabal
Boekbespreking: waarom vrouwen beter verdienen (maar mannen meer krijgen): een kritisch
essay over de sekseloonkloof – Sofie Cleeren
Boekbespreking: De geschiedenis van België na 1945 – Koen Vanbrabant
Boekbespreking: De geschiedenis van ‘la gauche caviar’ – Frank Ingelaere
Quod non – Herman Lauwers
Colofon

Hugo een nauwe vriend noemen, zou mezelf teveel eer aandoen, maar na hem vijftien jaar bijna wekelijks op vergaderingen en bijeenkomsten te hebben ontmoet, wist ik dat ik Hugo steeds kon bereiken voor de nodige adviezen en bijstand. Zijn eruditie, zijn ervaring, zijn gedrevenheid en zijn plichtsbewustheid maakten van hem een uniek mens in wiens gezelschap het steeds aangenaam toeven was. Uitgerekend op het spirit-congres waar over een kartelsamenwerking met sp.a werd beslist, had ik de eer Hugo voor zijn 75ste verjaardag te vieren. Zijn leeftijd was een getal dat niet paste bij een man die nog steeds van zijn jeugd aan het genieten was. Het deed me verwijzen naar Brels “La chanson des vieux amants”, want Hugo was zo’n zeldzaam talentrijk man die, hoewel ouder geworden, toch nog jeugdig fris, soms zelfs speels kon verrassen en verrast kon worden.

Vele lezers van LINK zal het niet ontgaan zijn dat dit eigenste tijdschrift pretentievol een opvolger wil zijn van zijn cahiers “Vlaanderen Morgen”. Hij bezag ons nieuw project dan ook met een zekere fierheid, maar evenzeer met een vrees voor het welslagen ervan omdat hij wist hoe veel energie het vergde om telkens opnieuw waardevolle bijdragen te bekomen. Mede dankzij zijn hulp slaagde onze redactie vooralsnog in dit opzet. Het verdwijnen van onze mentor laat ons nu verweesd en dakloos achter. Naast de grafrede die Godfried van der Perre in dit nummer laat publiceren, zal het volgende nummer volledig aan Hugo Schiltz gewijd zijn. Maar eigenlijk zal de creatie van elk nieuw nummer een blijvend eerbetoon worden aan Hugo.

Het is opvallend hoe vraagstukken over het behoud van het vertrouwen in een wijzigende maatschappij, het beantwoorden van soms irrationele onzekerheidsgevoelens en het zoeken naar een evenwicht tussen identiteit en wereldsolidariteit – thema’s die Hugo als Vlaams-nationalist met een realistische, open kijk op de wereld sterk bezighielden – dit nummer beheersen. Het is evenzoveel keer een zoeken naar antwoorden op de nog steeds sterker wordende neiging om Vlaanderen in zichzelf te laten keren, om ons af te sluiten in een bekrompen eigen gelijk. In haar analyse van het economisch project van het Vlaams Belang duidt Hilde Coffé hoe deze partij zich zo strategisch richt tot de klassiek-liberale kiezer, veeleer dan dat ze effectief een vernieuwend economisch project voor Vlaanderen uittekent. Terecht verwijst ze naar de inconsistentie tussen het enerzijds pleiten voor meer buitenlandse investeringen en het pleidooi om anderzijds toch maar alles in Vlaamse handen te houden. Eens te meer wordt aangetoond dat het Belang nalaat om oplossingen aan te bieden voor de problemen die ze meent te detecteren. En nochtans is net dat wat van politici verwacht wordt: dat ze problemen aanpakken en oplossen, dat ze richtingen uittekenen en keuzes voorstellen.

De bijdrage van Anton Derks is in dat licht zo interessant. Hij belicht de verrechtsing bij de arbeidersklasse, waarbij de klassiek linkse materialistische antwoorden helemaal geen soelaas brengen bij een bevolkingsgroep die terecht hunkert naar “waardigheid en respect”. Via het links-liberalisme worden hier wel pogingen tot antwoord op geformuleerd doordat we eenieder volop kansen willen geven om zichzelf naar eigen inzicht en talent, maar in volle verantwoordelijkheid voor eenieders gemeenschapstaak, te laten ontwikkelen. Het is een pleidooi voor verruimend denken, een sterk pleidooi voor vernieuwend cultureel denken.

Het is in eenzelfde optiek dat de getuigenissen uit het beroepsonderwijs van Ingrid Scheldeman, Damienne Tant en Steven Broos dienen gelezen te worden. Het zijn stuk voor stuk vragen van betrokken en enthousiaste leerkrachten die een diversiteit van uitdagingen in hun onderwijs aankaarten. Gaande van leerlingen die in het watervalsysteem terechtkomen, over de problematiek van cultuur- en taalverschillen en de moeilijkheden die dit met zich brengt, tot een veldanalyse van de begeleidingsuren. Het antwoord van minister Frank Vandenbroucke vormt voldoende voedsel tot verdergaande discussie over ons onderwijsbestel. De moeilijkheden die men in de “rauwe werkelijkheid” (dixit Vandenbroucke) als leerkrachten ervaart, maken mensen als mezelf, die enorm geloven in de maatschappelijke hefboomkracht van het onderwijs, niet direct vrolijk. De problemen die het onderwijs (en navenant ook het beleid) dient te bevechten zijn immens, maar blijven het bevechten waard zolang we via het onderwijs leerlingen vormen die niet alleen beroepstechnisch geschoold geraken, maar tevens een voldoende waardebesef meekrijgen waarbij verscheidenheid als een meerwaarde wordt aanzien. Op die manier kunnen rechtspopulistische groeperingen die een vijandbeeld en angst voor het onbekende cultiveren, maar weigeren (of er niet in slagen) oplossingen aan te reiken voor terechte verzuchtingen, hopelijk ontmaskerd worden.

Met de bijdragen van Prof. Pierre Devolder en Mevr. Tetty Rooze willen we daarentegen wel een inbreng doen in het zoeken naar antwoorden op de angstgevoelens in onze samenleving. Zo zet Prof. Devolder op zeer bevattelijke wijze het beginsel van “de notionele rekeningen” uiteen. Het is een verdere uiteenzetting van het pensioensysteem van wat in politieke kringen als het “Scandinavisch model” heet. Het vormt een antwoord op de angst van velen dat de komende vergrijzing het uitdrogen van de pensioenstelsels zal betekenen. Tezelfdertijd vormt het een zachte oproep om in wat een collectief solidariteitssysteem is toch eigen verantwoordelijkheid op te nemen. In haar discours voor een regularisering van mensen zonder papieren kaart Tetty Rooze krachtig de problemen van illegale migratie aan. Het zijn problemen waar politici niet blind kunnen voor zijn, niet alleen omdat de diverse hongerstakingen ons er constant aan herinneren, maar vooral omdat het rechteloos zijn in een samenleving die door een complex web van wetten en regels wordt samengehouden niet langer aanvaardbaar, laat staan houdbaar is. Haar discours zet deze problematiek prominent op de agenda bij volgende regeringsonderhandelingen.

Bij het opstarten van LINK wensten we verbanden te leggen. De aangekaarte themata in dit nummer zijn onlosmakelijk verbonden met het politieke veldwerk, ook van de zopas verkozen gemeentemandatarissen. Het is een aanzet om gevoelens van angst en onzekerheid aan de wortel weg te nemen, een aanzet om de burger – zoals Herman Lauwers het in zijn “Quod Non” schrijft – “meer geloof te geven in zijn democratische rechten”. Een groter eerbetoon aan Hugo Schiltz is moeilijk denkbaar.

OKTOBER 2006
inhoud
3 Edito : Geert Lambert
5 Ter nagedachtenis van Hugo Schiltz – Godfried van de Perre
9 Werken aan het beroepsonderwijs: 3 getuigenissen uit het veld – Ingrid Scheldeman,
Steven Broos en Damienne Tant
13 Werken aan het beroepsonderwijs: antwoord van de Minister – Frank Vandenbroucke
16 De ondernemer eerst! Een analyse van het economische discours van het Vlaams Belang – Hilde Coffé
21 Een toekomst voor onze wettelijke pensioenen: de notionele rekeningen – Prof. Pierre Devolder
27 Wie niet weg is, is gezien: de vraag om regularisatie en migratie – Tetty Rooze
34 Adieu, linkse arbeidersklasse? – Anton Derks
38 Het Baskisch vredesproces – Begoña Lasagabaster Olazabal
41 Boekbespreking: waarom vrouwen beter verdienen (maar mannen meer krijgen): een kritisch
essay over de sekseloonkloof – Sofie Cleeren
42 Boekbespreking: De geschiedenis van België na 1945 – Koen Vanbrabant
43 Boekbespreking: De geschiedenis van ‘la gauche caviar’ – Frank Ingelaere
45 Quod non – Herman Lauwers
47 Colofon

De cijfers stijgen nog elk jaar, in ons land, maar vooral in Azië en Afrika. Zestig procent van alle besmettingen zit geconcentreerd in Subsaharaans Afrika. AIDS gaat immers vrij selectief te werk: het kiest zijn slachtoffers vooral bij de armste lagen van de wereldbevolking. Niet omdat je het krijgt door ondervoeding, zoals de Zuid-Afrikaanse president Mbeki enkele jaren terug nog met de grootste stelligheid beweerde. Wel doordat kennis, via het onderwijs, een goed uitgebouwd medisch netwerk en adequate media-informatie, noodzakelijk is om aan preventie te doen. En dat is vooralsnog het enige “medicijn” dat tegen AIDS opgewassen is.

De duale samenleving is ook in ons land hardnekkig aanwezig. De zegebulletins die melden dat het spaarvermogen van de gemiddelde Belg nooit zo hoog was als vandaag, vertellen er niet bij dat dit vermogen vooral bij een kleine groep welstellenden geconcentreerd zit. Aan de onderste treden van de sociale ladder woekert de overmatige schuldenlast. Meer en meer mensen gaan leningen aan, soms voor banale zaken zoals een DVD-speler of een reisje naar de zon, maar de grootste groep ook om simpelweg te overleven. Medische kosten, verwarming, schoolkosten, huur, … de prijzen swingen de pan uit en raken keihard diegenen die zo al zonder marge zaten. Uit het interview met Ides Nicaise, hoofd van het Hoger Instituut voor de Arbeid, leren we dat vooral het stijgende aandeel -25 jarigen met financiële problemen in het oog springt. Dat belooft niet veel goeds voor de toekomst.

De situatie is in het algemeen uitermate alarmerend. Het zet Martin De Loose van het Vlaams Centrum Schuldbemiddeling er toe aan om te pleiten voor een algemeen pact tegen de overmatige schuldenlast. Maar ook hier speelt kennelijk de gewenning, of is het eerder berusting? Trouwens, wie schulden heeft, zal die wel aan zichzelf te danken hebben. Het systeem is onverbiddelijk, zeker in het steeds koeler wordende Vlaanderen. De cijfers van Martin De Loose liegen er niet om: Vlaanderen spendeert per jaar amper 174.000 euro aan preventie van schuldenlast. In groot contrast hiermee staan de 2.412.000 euro die Wallonië investeert. Als Vlaanderen nog eens vol arrogantie de zuiderburen de mantel wenst uit te vegen onder het motto “wat we zelf doen, doen we beter”, kan ze misschien maar beter eerst zorgen dat haar eigen huishouden op orde is.

De verkiezingsuitslagen, peilingen, de gesprekken op straat geven het aan: er waait een gure wind door Vlaanderen. Maar net dan is het meer dan ooit noodzakelijk dat de progressieven zich pal stellen. Links-liberalen hebben hierbij een belangrijke taak te vervullen. Solidariteit en verantwoordelijkheid zijn de medicijnen die onze samenleving nu nodig heeft. Hoopgevend zijn dan bijvoorbeeld de talrijke organisaties die het opnemen voor de rechten van asielzoekers. Ook al reflecteren hun acties een soms al te naïef wereldbeeld, over het engagement kunnen we ons alleen verheugen.

Gelukkig zijn er dus nog mensen en verenigingen die hun verantwoordelijkheid willen opnemen, omdat uiteindelijk elk collectief belang ook een individueel belang is. In hun bijdrage onderlijnen federaal volksvertegenwoordiger Annelies Storms en haar medewerker Cédric Verschooten, de noodzaak hiervan. Ze lichten tevens hun wetgevend werk toe om verenigingen het recht te geven het collectief belang ook voor de rechtbank te verdedigen. Niet om het NIMBY-syndroom te institutionaliseren, maar om mensen de kans te geven de maatschappij mee te vormen en te behoeden voor dreigend onheil. De overheid, hoe belangrijk ook, kan immers niet elke zorg en verantwoordelijkheid op zich nemen. En heel af en toe moet de burger zelfs tegen een al te enthousiaste overheid “beschermd” worden.
Eén politiek niveau kan je momenteel niet echt van overdreven enthousiasme verdenken: de Europese Unie. De éénmakingsgedachte lijkt na de njets in het Frans en Nederlands referendum over de Grondwet, op sterven na dood. Daar kan een voluntaristisch boek zoals Guy Verhofstadts “De Verenigde Staten van Europa” weinig aan veranderen. Frank Ingelaere wijst in zijn boekbespreking terecht op het ritmeverschil tussen de Europese bevolking en dat van de politieke leiders. Voor de publieke opinie gaat het allemaal wat te snel. Europa was een project dat zekerheid en vertrouwen moest schenken, maar lijkt nu vooral velen schrik aan te jagen.

Dat betekent niet dat we de Europese droom moeten opgeven, integendeel. Het is meer dan ooit noodzakelijk om de publieke opinie duidelijk te maken hoe ongelooflijk belangrijk Europa is voor democratische, sociale en economische stabiliteit. Maar niet eender welk Europa natuurlijk. Zolang economische groei primeert op sociale rechten, blijven links-liberalen met heel wat bezwaren zitten. En zolang de enge staatsgedachte primeert op een open ruimte van volkeren en gemeenschappen, blijven regionalisten op hun honger zitten. Om die reden werd 25 jaar geleden de Europese Vrije Alliantie opgericht, om mensen van het juk van staatsgrenzen te bevrijden en de kans te geven de eigen identiteit, in interactie met de ander, te ontwikkelen. Mathieu Van Haelewyn schetst in zijn artikel de boeiende geschiedenis van die Europese Vrije Alliantie. Een onafgewerkt verhaal.

En daarmee bevat ook dit nummer van Link zijn donkere verhalen, maar ook lichtpunten. Zolang de hoop primeert op het doemdenken, gaan we daar nog een tijdje mee door. Alvast veel leesgenot!

JULI 2006

Edito – Pieter Vandenbroucke
De catastrofe van Zuidelijk Afrika en de wereld : AIDS – Jan Roegiers
Overmatige schuldenlast: antwoorden van en vragen voor het beleid – Martin De Loose
Armoedebestrijding is het enige bestrijdingsmiddel van schuldoverlast – Interview met Ides Nicaise door Sofie Cleeren
Verenigingen moeten collectief belang kunnen verdedigen voor de rechtbank – Annelies Storms en Cédric Verschooten
We, the peoples of Europe ? De EVA : 25 jaar regionalistische spirit voor Europa – Mattieu Vanhaelewijck
Boekbespreking : Verenigde Staten van Europa – Frank Ingelaere
Boekbespreking : Tussen droom en daad – Sam Buyst
Quod Non – Herman Lauwers
Colofon